هر واحد تجاری بسته به نیازهای پیش‌آمده ممکن است انجام یکی از انواع حسابرسی را از شرکت های حسابرسی درخواست نمایند ولی آشنایی با مفهوم و کاربرد هر یک از انواع حسابرسی ها و حتی آشنایی با مراحل انجام حسابرسی برای تمام افرادی که در حوزه مالی و مدیریتی فعالیت دارند بسیار مهم و حائز اهمیت می باشد.

انتخاب یکی از انواع حسابرسی از حیث اهداف و موضوعات رسیدگی به واحد تجاری کمک می‌کند که ضعف های خود را در صورت‌های مالی رعایت قوانین و قواعد و استانداردها، میزان اثربخشی و کارایی و حتی عملکرد مدیریت شناسایی کرده و بر حسب پیشنهاداتی که حسابرسان مطرح می‌کنند یا تصمیمات مدیران درصدد رفع مشکلات برآمده و فعالیت های واحد مربوطه را به سمت کارایی و سودآوری بیشتر هدایت کنند.

همانطور که می‌دانید حسابرسی نیز مانند حسابداری انواع و شاخه های مختلفی دارد که هر کدام از این انواع حسابرسی بسته به دسته‌بندی معنی و کاربرد ویژه و منحصر به فرد خود را دارند ما در این مقاله قصد داریم به تعریف انواع حسابرسی از نظر اهداف و موضوعات رسیدگی بپردازیم .در این نوشته همراه ما باشید .

انواع حسابرسی از جهت اهداف و موضوعات رسیدگی:

  1. حسابرسی صورت‌های مالی
  2. حسابرسی رعایت
  3. حسابرسی عملیاتی
  4. حسابرسی عملکرد(مدیریت)

۱) حسابرسی صورت‌های مالی:

حسابرسی صورت‌های مالی، از اصلی‌ترین انواع حسابرسی ها می باشد. این نوع از حسابرسی که توسط موسسات حسابرسی انجام می‌شود عبارت است از اظهارنظر تخصصی نسبت به مطلوبیت صورت های مالی واحد تجاری (ترازنامه، صورت سود و زیان و گردش وجوه نقد به همراه یادداشت‌های پیوست) در چارچوب اصول پذیرفته شده حسابداری.

به عبارت ساده تر، حسابرسی صورت‌های مالی در مورد ادعاهای مطرح شده در صورت‌های مالی اظهارنظر می‌کند که آیا صورت‌های مالی واحد مربوطه با اصول حسابداری مطابقت دارد یا خیر؟
این اظهار نظر حسابرس به نوعی به صورت‌های مالی اعتبار می بخشد.

۲) حسابرسی رعایت:

حسابرسی رعایت به سنجش میزان رعایت و انطباق صورت‌های مالی با ضوابط و اصول و قوانین (وضع شده توسط دولت)، احکام دولتی، بخشنامه ها و سیاست‌ها و ….می‌پردازد.
حسابرسی رعایت می‌تواند به صورت پرونده‌ای (پروژه‌ای) جداگانه یا حتی همراه با حسابرسی صورت‌های مالی انجام شود. در کشور ما اصولاً حسابرسی رعایت به عنوان بخشی(لاینفک) از حسابرسی صورت‌های مالی انجام می گیرد.

حسابرسی بیمه، حسابرسی مالیاتی، حسابرسی دیوان محاسبات از انواع حسابرسی رعایت می‌باشند.
لازم به توضیح است که معیارهای حسابرسی رعایت از پیش تعیین شده می‌باشد؛ به عنوان مثال این معیارها در قالب قوانین مالیات، بخشنامه ها، احکام و …. می‌تواند باشد.

۳) حسابرسی عملیاتی:

این نوع حسابرسی عبارت است از بررسی به سامان فعالیت‌های واحد تجاری یا بخشی (معین) از فعالیت های واحد تجاری به منظور سنجش نحوه عملکرد آنها با اهداف تعیین شده.
به عبارت ساده تر حسابرسی عملیاتی فرایندی است منظم و با قواعد خاص که به ارزیابی و سنجش میزان کارایی و اثربخشی و در نهایت رعایت صرفه های اقتصادی واحد تجاری، در جهت نیل به اهداف از پیش تعیین شده می‌پردازد.

در انتها گزارش نتایج حاصل از این بررسی‌ها را به همراه پیشنهادات اصلاحی به مدیران (درخواست کنندگان) واحد تجاری مربوطه ارائه می‌دهند. این گزارش باعث مصرف بهینه منابع می‌شود که واحد و سازمان مربوطه در اختیار دارد و مصرف بهینه نیز باعث ارتقاء بهره وری و سودآوری و پیشرفت آن واحد می شود.

۴) حسابرسی عملکرد (مدیریت):

حسابرسی عملکرد به بررسی و ارزیابی تصمیمات اتخاذ شده توسط مدیریت واحد تجاری می پردازد. استفاده کنندگان این نوع حسابرسی سازمان ها یا مجامع عمومی صاحبان سهام و …. می‌باشند.

مراحل کلی حسابرسی کدامند؟

در کل عملیات حسابرسی در طی سه مرحله صورت می پذیرد:

الف) ارزیابی ساختار کنترل‌های داخلی

در این مرحله حسابرس باید سیستم کنترل‌های داخلی صاحب کار را بررسی کند و بر مبنای آن، برای انجام رسیدگی‌ها برنامه‌ریزی کند. یعنی با توجه به نتایج این بررسی‌ها برنامه آزمون و محتوا را طرح‌ریزی کند. این بدین معناست که هیچ شخصی نباید به تنهایی عهده‌دار کلیه امور در تمامی مراحل باشد. (مفهوم تفکیک مسئولیت)

مراحل ارزیابی ساختار کنترل داخلی به صورت ذیل می‌باشد:

  1. مطالعه و بررسی سیستم کنترل داخلی (واحد مربوطه)
  2. ارزیابی و سنجش ابتدایی سیستم کنترل داخلی و طرح ریزی  آزمون های بیشتر جهت کنترل ها
  3. اجرای آزمون مربوط به کنترل های اضافی
  4. تعیین و برآورد نهایی از نقاط ضعف و قدرت سیستم و طراحی کردن آزمون محتوا

ب) از طریق برنامه حسابرسی طراحی شده به رسیدگی حساب‌ها پرداخته می‌شود تا مانده حساب‌ها را بتوان اثبات نمود.

ج) جمع‌بندی نتایج حاصل از رسیدگی‌ها و تلخیص آن‌ها و تنظیم گزارش حسابرسی به انضمام اظهار‌نظر حرفه‌ای (در مورد صورت‌های مالی)

در آخر

شما با تسلط به تعاریف انواع حسابرسی ها، به سازمان خود کمک می‌کنید تا بهترین گزینه را در جهت رسیدگی و شناسایی و رفع نقاط ضعف خود انتخاب نماید.
تجربه شما از انجام امور حسابرسی واحد تجاری تان چگونه بوده است؟
آیا واقعا انجام امور حسابرسی برای سازمان شما اثربخش بوده است؟